Europa Universalis 5 – Podstawy – Praktyczny poradnik do gry

SPIS TREŚCI

Poradnik Europa Universalis 5

• Podstawy
• Państwo i Populacja (w budowie)
• Ekonomia i Handel (w budowie)
• Dyplomacja i Geopolityka (w budowie)
• Wojny i Armia (w budowie)

Podstawy Europa Universalis 5 – praktyczny poradnik do gry

Skocz do interesującej cię sekcji lub zapoznaj się z całą publikacją w zaplanowanej przez nas kolejności:

• Jak zacząć zabawę w Europa Universalis 5?
  • Który kraj wybrać na początek?
  • Które mechaniki zautomatyzować na początku rozgrywki?
• Kluczowe Wskaźniki (w budowie)
  • Złoto
    • Główne składowe Przychodu
      • Jak zwiększyć zyski z Mennictwa?
      • Jak zwiększyć Przychód z podatków Stanowych?
      • Jak zwiększyć Daniny od Podwładnych?
      • Jak zwiększyć Przychód Handlowy?
    • Jak zrównoważyć Saldo?
    • Krótkotrwałe sposoby na dodatkowy zastrzyk Złota
    • Bankructwo – czy to koniec kampanii?
• Badania technologiczne (w budowie)
• Wartości kraju (w budowie)
• Lokacja – wszystko, co musisz wiedzieć (w budowie)
• Kontrola – jak podnieść i utrzymać? (w budowie)
• Porady ogólne dla pierwszych kampanii (w budowie)

Jak zacząć? – Podstawy – Poradnik Europa Universalis 5

Tu cię specjalnie nie zaskoczę. Dla komfortowej zabawy z EU5 konieczne będzie choćby odbębnienie instruktażowej godziny z samouczkiem. Ten w strategii zarezerwowany jest dla sześciu rekomendowanych przez twórców krajów i pozwoli ci przynajmniej połapać się w zawiłościach interfejsu użytkownika. Oczywiście nie oznacza to, że wciąż nie zdarzy ci się w nim pogubić, nawet po kilkudziesięciu godzinach, ale przynajmniej będziesz kojarzył, gdzie czego szukać.

Samouczek do standardowej zabawy dorzuca też kilkanaście specjalnych misji, które nakreślą przedsmak rozmaitych możliwości, po które niejednokrotnie przyjdzie ci sięgnąć podczas zabawy. Postaraj się nieco wydłużyć samą sesję i dokładnie rozeznać w tym, co gra sugeruje i dlaczego, w aktualnej sytuacji, co z pewnością pomoże w następnej, już samodzielnej rozgrywce.

Który kraj wybrać na początek?

Tym razem wyjątkowo nie zasugeruję pierwszej kampanii Polską. Głównie z uwagi na fakt, że gra rozkoszuje się w rzucaniu nam kłód pod nogi, niezależnie od wybranej nacji. Jednak w przypadku Polski zdarzają się wyjątkowo silne ciosy i to już na wczesnym etapie. Dlatego, by oszczędzić ci frustracji, zasugeruję coś znacznie łatwiejszego, przynajmniej na pierwszą pełnoprawną kampanię.

Osobiście mam trzy typy. Jeśli i tak masz wybrać któryś z rekomendowanych krajów, to sięgnij po Węgry. Są zjednoczone terytorialnie i kulturowo, mają własne kopalnie metali szlachetnych, a ich stolica jest całkiem nieźle umiejscowiona w relacji do reszty terytorium. W ten sposób będziesz mógł kontynuować samouczek już na własnych zasadach, ale z dopalaczem na pierwsze godziny.

Kolejną solidną, ale nieco bardziej już burzliwą opcją, są Czechy. Te ze śląskimi prowincjami wypadają całkiem nieźle i szybko przekonasz się, że błyskawicznie wyrastają na lidera całego regionu. Poza tym już na wejście mają za sobą silne Święte Cesarstwo Rzymskie, z którego możesz wyciągnąć dodatkowy bonus. O ile uda ci się stanąć na jego czele.

Ostatnia na podium jest Francja, która wprawdzie musi przegnać Anglików ze swojej ziemi, ale rozegranie Wojny stuletniej jest całkiem łatwe. Dodatkowo jest nieco rozczłonkowana dzięki licznym Wasalom i Apanażom. To daje dostęp do wielu ważnych sojuszników w wojnie, a poza nią zdejmuje z ciebie sporo mikrozarządzania. Ostatecznie kraj stoi tak dobrze, że po zakończeniu konfliktu z Anglią musiałbyś wiele zepsuć, by opuścić grono światowych Potęg.

Które mechaniki zautomatyzować na początku rozgrywki?

Najlepiej wszystkie. A tak poważnie, to jest kilka rozwiązań, których pilnowanie jest albo zbyt zagmatwane, albo zbyt uciążliwe. Szczególnie na początku rozgrywki. Dlatego jeszcze zanim włączysz upływ czasu, powinieneś zajrzeć w kilka miejsc i zautomatyzować określone mechanizmy. Oto one.

W zakładce Gospodarka / Saldo zautomatyzuj stawki opodatkowania, by skalowały się z Równowagą Satysfakcji poszczególnych Stanów. W ten sposób gra dopilnuje, żeby podatek był proporcjonalny do maksymalnego poboru i tym samym nie wpływał negatywnie na Satysfakcje Stanów. Ta będzie wahać się bardzo często, co sprawia, że pilnowanie stawek zasługiwałoby na osobną grę.

Wciąż w zakładce Gospodarka kliknij prawym przyciskiem myszy na zakładkę Rynki. To sprawi, że gra będzie zarządzać za ciebie i rynkami i handlem. Ten z pewnością przysporzy ci wielu trudności w początkowych etapach rozgrywki, a nawet później. Automatyzacja procesu sprawi, że gra sama obliczy, które kontrakty są najkorzystniejsze w świetle aktualnych potrzeb, co pozwoli spokojniej uczyć się pozostałych mechanizmów.

Dodatkowo już w samej zakładce Automatyzacji koniecznie zaznacz, by gra w twoim imieniu otwierała i zamykała Budowle. To kolejny dosyć czasochłonny element rozgrywki, który ciężko realnie kontrolować podczas całości rozgrywki. Gra zamknie budowle, gdy będą pozbawione rentowności, przez co szybciej zatrudni załogę w Budowlach, które w aktualnym stanie Gospodarki przynoszą zysk. Dla jednego miasta pewnie nie miałbyś problemu robić tego samodzielnie, ale dla kilkuset Lokacji? Nie warto.

W rozgrywce na standardowych zasadach gra z automatu samodzielnie dobiera Metody produkcji, co powinieneś tak pozostawić, gdyż proces jest podobny do wyżej opisanego. Gra selekcjonuje dostępne na Rynku towary i wybiera takie dobra wejściowe, które zmaksymalizują zysk generowany z Budowli.

Na koniec automatyzacja samych Budowli. Tym razem nie na początek, szczególnie gdy przychody miesięczne są niewielkie. Ten proces zautomatyzuj po pierwszych udanych próbach wyciągnięcia Gospodarki. Jeśli miesięczny przychód ustabilizuje się powyżej średniej standardowej ceny Budowli – około 40 Dukatów – to oddaj budowę przemysłu w ręce SI i skup na ciekawszych rzeczach niż wznoszenie osiemdziesiątej Gildii Stolarzy.

Kluczowe wskaźniki – Podstawy – Poradnik Europa Universalis 5

Tę sekcję poświęciliśmy kluczowym wskaźnikom kondycji Państwa, czyli większej części zawartości górnej belki interfejsu rozgrywki. Przywołane tu wskaźniki nie tylko reprezentują to, jak aktualnie radzisz sobie z mechanikami. Stanowią też walutę, którą możesz przeznaczyć na konkretne cele. Oczywiście godząc się też na to, że poniesiesz konsekwencje wynikające z uszczuplenia stanu rzeczonych wskaźników. Przynajmniej do czasu odbudowania ich pierwotnego zapasu. Poniżej wskazówki, jak zwiększyć zapas poszczególnych wskaźników i na co warto je wydać.

Złoto

Bezsprzecznie jeden z najważniejszych wskaźników kondycji Państwa. Wypełniony po brzegi skarbiec połączony z wyjątkowo wysokim miesięcznym przychodem otworzy niemal wszystkie drzwi podczas twoich kampanii. Niestety niezwykłe znaczenie Dukatów niesie ze sobą pewną przykrą prawdę. Jeśli szukasz sposobu na błyskawiczne bogacenie się w Europa Universalis 5, to muszę cię rozczarować. Ten nie istnieje, a przynajmniej nie w stopniu, który dałoby się utrzymywać przez dłuższy czas.

Miesięczny przychód jest składową kilku czynników, które, tak jak pozostałe mechanizmy, są ruchome w ramach sieci naczyń połączonych rozbudowanej symulacji. Oznacza to, że żaden przychód nie jest stały. Nie wystarczy zbudować kilku określonych budynków z nadzieją, że przez całą kampanię będą generować stałe i stabilne Przychody. O to dlaczego.

Główne składowe Przychodu Złota

Chociaż w toku kampanii zauważysz, że na ostateczny Przychód wpływa wiele mniej lub bardziej znaczących czynników, to główne składowe Przychodu Złota w EU5 są cztery: Mennictwo, Przychód z podatków Stanowych, Daniny od Podwładnych i Przychód handlowy.

Oczywiście, żeby nie było zbyt miło, to tam, gdzie mamy gwarantowane źródła przychodu, są też stałe Wydatki, które dopełniają Saldo i ostateczny Przychód Złota. Mowa tu o takich Wydatkach jak: Koszt dworu, utrzymaniu Budynków, utrzymanie Armii i Fortów. I tak samo, jak przy Przychodach, tak i na liście wydatków mogą pojawić się rozmaite mniejsze czy krótkoterminowe wydatki, stanowiące odbicie podejmowanych przez ciebie decyzji i kierunków rozwoju Państwa.

Teraz zastanowimy się, co z tym wszystkim zrobić.

Jak zwiększyć zyski z Mennictwa?

Mennictwo, podobnie jak pozostałe stałe składowe Salda, jest dostępne do ręcznej regulacji. Wyłącznie dlatego, że intensywność wybijania nowych Dukatów jest bezpośrednio powiązana ze wzrostem Inflacji, więc w długim terminie, spadkiem wartości pieniądza. Przez większość czasu kampanii przeciwdziałanie Inflacji ograniczy się do zarządzania suwakiem Mennictwa w zakładce Salda, aż do czasu, gdy odblokujesz Badanie z działaniem Gabinetu zapobiegającym Inflacji.

Teraz wrócimy do pytania z tytułu sekcji. Już na początku rozgrywki powinieneś przesunąć wskaźnik bicia monety do punktu, w którym osiąga idealną równowagę (+/- 0,00). Zakładając oczywiście, że nie rozpoczynasz krajem, którym ma już podniesioną stopę Inflacji. W takim przypadku powinieneś uregulować wskaźnik w dół, do wspomnianej równowagi. Na tym jednak nie koniec.

Do efektywnego bicia monety potrzebne są metale szlachetne – Złoto i Srebro. Te zdobędziesz poprzez Handel na Rynku. Jeśli po wyrównaniu wskaźnika Mennictwa pojawi się komunikat, że bicie monety nie jest wydajne, to powinieneś przyjrzeć się Kontraktom Handlowym. Jeśli zdecydowałeś się na Automatyzację obsługi Rynku i Handlu, to gra samoczynnie postara się tę kwestię możliwie szybko uregulować. Ale nie zrobi wszystkiego, i nie zawsze.

Automat dąży do swoistej równowagi zysków i strat, co oznacza, że nie obiera konkretnego kierunku. Tym samym, jeśli Wydajność Handlowa Państwa jest bardzo ograniczona, to automat wypełni jedynie część wymaganych kontraktów na Złoto i Srebro, by nie odciąć Populacji od zaspokajania pozostałych Potrzeb. Co zrobić w tej sytuacji?

Zadbaj o wydajność Mennictwa

Po najechaniu myszą na Mennictwo w zakładce Salda sprawdzisz, jak wiele Złota i Srebra Rynek importuje na potrzeby bicia monety. Dodatkowo znajdziesz tam też informację, jaki procent zapotrzebowania wypełniają obecne Kontrakty Handlowe. Wszystko powyżej 80% będzie zadowalające, chociaż nie idealne. Głownie dlatego, że wszystkie inne kraje importują Złoto, biją Dukaty, a w danym momencie kampanii tego Złota na Rynku może nie być aż tyle, by zaspokoić wszystkie potrzeby.

Jednak jeśli na Rynku jest sporo Złota czy Srebra, ale go nie Importujesz, to wynika to z niskiej Wydajności Rynku. Tę możesz zwiększyć poprzez budowę Budowli – Rynek – tak w Stolicy, jak i pozostałych Miastach i Miasteczkach. W dalszych etapach kampanii pojawią się też Badania dla konkretnych Budowli Handlowych lub pasywnie zwiększające Wydajność Handlową.

Zdobądź kopalnie Złota i Srebra

Jednym z gwarantów pełnego zaspokajania zapotrzebowania na kruszce jest posiadanie Lokacji, które mają je w postaci Zasobu. Dla rozgrywki zlokalizowanej w Europie będą to przede wszystkim tereny startowe dla Czech i Węgier. I tak jedynym skutecznym rozwiązaniem, poza graniem wspomnianymi Państwami, jest ekspansja na wspomniane Prowincje i przejęcie nad nimi Kontroli.

Kraje, które dysponują Lokacjami ze Złotem lub Srebrem mają dostęp do dedykowanego Prawa, które reguluje Eksport kruszcu. Mogą nim zwiększyć wydajność Mennictwa, ograniczając udział Zasobu w Rynku. Oczywiście, jeśli wypuszczą Złoto i Srebro na Rynek, to i tak zarobią, na sprzedaży surowego Zasobu. Tym samym niezależnie od wybranego Prawa, posiadanie Kopalń Złota i Srebra zawsze się opłaci.

Kontroluj Inflację

W tym miejscu musimy jeszcze na chwilę powrócić do Inflacji. Ta bowiem, jak wszystko w Europa Universalis 5 jest zmienna. Nawet jeśli za naszymi wskazówkami z początku sekcji zablokowałeś Inflację na poziomie 0,00%, to ta wciąż może wzrosnąć. Gra co jakiś czas podrzuci Wydarzenie, w wyniku którego możesz osiągnąć pewne korzyści, podnosząc jednocześnie Inflację. Wahania pojawią się jednak znacznie częściej, jeśli faktycznie wejdziesz w posiadanie Lokacji ze Złotem i Srebrem.

Zasoby te, jak wcześniej wspomniałem, trafiają na Rynek, choćby lokalny, jeśli ograniczysz Eksport. Oznacza to, że działają na prawach Popytu i Podaży. Tym samym zwiększanie wydobycia dowolnego z Zasobów, przy wypełnieniu maksymalnego zapotrzebowania na kruszce, będzie podbijać Inflację z uwagi na nadwyżkę metali szlachetnych. Ta doprowadzi do spadku wartości złota, a tym samym do niewielkiego spadku wartości monet, które ze Złota wybiłeś.

Jak zwiększyć Przychód z podatków Stanowych?

Chociaż chciałoby się powiedzieć – podnieś podatki – to niestety, tak jak większość kwestii, także ta w Europa Universalis 5 wymaga dodatkowego omówienia. Przychód z podatków Stanowych uzależniony jest bowiem od kilku czynników, a sama stawka opodatkowania jest na końcu całego łańcucha zależności.

Potencjalna a Faktyczna podstawa opodatkowania

Tym samym, na początku mamy Lokację. Ta w zależności od tego, czy jest zurbanizowana czy też nie, oferuje szereg typów Populacji, które tworzą strukturę Siły poszczególnych Stanów w Lokacji. Zaraz po niej mamy Budowle, których pracownicy, różnych Stanów, generują określoną kwotę Przychodu do Gospodarki. Przez Siłą Stanów w Lokacji, kwota ta, jest dystrybuowana pomiędzy przedstawicieli tych Stanów. Łączną kwotę określimy jako Potencjalna podstawa opodatkowania. Na tym jeszcze nie koniec.

Bo każda Lokacja ma swój własny zbiór cech, które określają stopień naszej Kontroli nad tą Lokacją. Im wyższy jest stopień Kontroli, tym większa część, wspomnianej już Podstawy opodatkowania trafi do ewidencji naszej Administracji. Kwota ta stanowi punkt wyjścia dla wyliczenia Przychodu z podatków odrębnie dla każdego Stanu z uwzględnieniem współczynnika krajowego, jakim jest Efektywność podatkowa. Końcowa kwota to Faktyczna podstawa opodatkowania jednej Lokacji.

Innymi słowy: Całkowity Zysk z Budowli to Podstawa opodatkowania. Podstawa opodatkowania uszczuplona przez Kontrolę daje ewidencjonowane przychody Stanów. Te z uwzględnieniem współczynnika Efektywności podatkowej i stawek opodatkowania Stanów dają Faktyczną podstawę opodatkowania.

Wyodrębnione kwoty dla poszczególnych Stanów wyciągnięte ze wszystkich posiadanych Lokacji gra wyświetla w zakładce Saldo jako ostateczne składowe dla Przychodu. Proste, nie? Nawet jeśli nie, to sprawdźmy, co można z tym zrobić.

Zwiększ Efektywność podatkową

W górnej prawej części zakładki Saldo znajdziesz informację, o aktualnym stanie współczynnika Efektywności podatkowej. Jeśli zależy ci na zwiększeniu Przychodu, to powinieneś poszukać sposobów na jego poprawę jeszcze zanim ruszy czas kampanii.

Długofalowo na Efektywność podatkową wpłyną określone pasywne zyski z Badań Technologicznych. Natomiast na początku rozgrywki powinieneś najechać na wartość współczynnika i sprawdzić, z czego wynika obecny jego stan. Tam zapewne znajdziesz określone Stanowe Przywileje lub Prawa, które ciągną go w dół lub podbijają w górę. Niezależnie od tego co tam znajdziesz, sprawdź listę wszystkich dostępnych Przywilejów dla wszystkich Stanów w poszukiwaniu takiego, który pomoże zwiększyć Efektywność.

W Europa Universalis 5 dużo łatwiej nadać Przywilej niż go odebrać. Dlatego zawsze w pierwszej kolejności szukaj sposobów, by poprawić życie tak sobie, jak i Stanom. Jeśli nie jest to możliwe na tym etapie kampanii, to przejdź do kolejnych punktów poradnika, a z blokadami uporaj się wtedy, gdy będzie to najmniej kłopotliwe.

Pamiętaj, że im wyższa Efektywność podatkowa, tym bliższy będzie procent Przychodu z podatku od Stanu do wartości Maksymalnej stawki opodatkowania Stanu. Jeśli wartość jest dodatnia, to i tak nieźle i nie warto stawiać kraju na głowie. Szczególnie gdy są mniej inwazyjne sposoby na poprawę sytuacji.

Zwiększ Maksymalną stawkę opodatkowania

Tak, to też musiało tu paść, nawet jeśli – podobnie jak w przypadku Praw i Przywilejów – ograniczających Efektywność podatkową, zmiana kierunku nie będzie prosta. Wysokość Maksymalnej stawki opodatkowania jest silnie skorelowana z Równowagą satysfakcji Stanów. Im wyższe maksymalne podatki, tym szybciej wśród przedstawicieli Stanów zaczną formować się frakcje Buntowników.

Tym samym, nawet jeśli obecnie nie możesz zwiększyć podatku dla np. Włościan, to warto wiedzieć, że kwestia ta jest prawnie uregulowana. Zajmiesz się nią w późniejszym czasie. Tymczasem wiedza ta kieruje cię do rozbudowy Gospodarki na terenach zurbanizowanych, bo np. Mieszczanie mają całkiem przyzwoite opodatkowanie. W sytuacji gdy potrzebujesz zintensyfikować Przychody, dobrym wyjściem będzie inwestowanie w Budowle dla Stanu, który zaoferuje najszybszy zwrot.

Ważna uwaga – jeśli grasz krajem, w którym główną Religią jest Katolicyzm, to nie marnuj Prawomocności czy Stabilności na działania dotyczące podatków dla Duchowieństwa. Kwestia Maksymalnego opodatkowania dla tego Stanu wynika z Religii, a raczej każdego jej odłamu. Katolicyzm z automatu ma podatek 0% i nie możesz tego nijak zmienić, nie zmieniając przy tym podstawowej Religii. Np. na Prawosławie, które pozwala opodatkować Kler do 30%.

Pozbądź się Plemion

Pozostając jeszcze na chwilę przy Maksymalnej stawce opodatkowania, trzeba wspomnieć o Plemionach. Populacja tego dodatkowego Stanu zamieszkuje wiele Lokacji w Europa Universalis 5 i charakteryzuje się dużą autonomią. Niezależność ta sięga tak głęboko, że uniemożliwia włączenie tego Stanu do systemu podatkowego.

Jeśli z warunków startowych dla kraju czy już podjętych decyzji wynika, że Włościanie są wysoko opodatkowani, to warto zablokować jedno z Działań Gabinetu na konwersji Plemion we Włościan. Proces jest nieco czasochłonny, ale może zagwarantować nie tylko dodatkowe Przychody, ale też Ludzi, którzy dołączą do puli Awansów społeczności.

Zwiększ Kontrolę Lokacji

Ten wątek jest zbyt rozbudowany, dlatego poświęciliśmy mu osobną sekcję w poradniku. W tym miejscu zaznaczę jedynie, że twoja Lokacja, nad którą nie masz Kontroli, niezależnie od tego, jak wielką i bogatą jest metropolią, przyniesie ci Przychód w wysokości równej Kontroli – 0.

Zwiększ Podstawę opodatkowania

Najskuteczniejszy, najpewniejszy, ale też mozolny i rozłożony w czasie proces, który długofalowo przyniesie najlepsze rezultaty. Europa Universalis 5 promuje, a nawet wymaga, by model „wide” i „tall” były w całkowitej synergii. Nie masz wyjścia, jak wznosić kolejne Budowle, czekać, aż Społeczności Awansują, by w nich pracować i ostatecznie zbudują Gospodarkę twojego Kraju. Temat, podobnie jak Kontrola, rozległy, ale nie na sekcję, tylko na cały Rozdział poradnika.

Najskuteczniejszym sposobem na zwiększenie Przychodu na start tą drogą jest rozbudowa Stolicy. Ta z automatu ma stopień Kontroli na maksymalnym poziomie. To zagwarantuje najszybszą relację pomiędzy wydatkiem a wynikiem całego procesu opisanego we wstępie do sekcji.

Jak zwiększyć Daniny od Podwładnych?

W tym przypadku proste chłopskie stwierdzenie, żebyś znalazł sobie nowych Podwładnych, jest jak najbardziej na miejscu. Nie będę tu zbyt obszernie poruszał kwestii Podwładnych i ich typów. Wiedz tylko, że na wysokość Daniny od Podwładnego (Przychód dyplomatyczny), składa się wartość 20% jego Faktycznej podstawy opodatkowania.

Oznacza to, że zwiększenie Przychodu z tego kanału wymaga ekspansji i zwasalizowania kolejnych Lokacji, które następnie będą opłacać Daniny ze swojego skarbca. Ważne jest także to, że tak jak pisaliśmy w poprzedniej sekcji, najskuteczniejszym sposobem na zwiększenie Przychodu z Podstawy Opodatkowania jest budowa Gospodarki. Tym samym twoi Podwładni, rozwijając się, będą wpłacać ci Daninę z coraz większej puli, więc sam Przychód dyplomatyczny będzie coraz większy.

Podwładnych możesz jednak nie tylko podbić, ale też stworzyć. Korzystając z zakładki Dyplomacji, możesz wydzielić Prowincję jako Wasala lub Lenno. Po co to, komu to potrzebne? Są plusy i minusy. Ważne jednak, że zdecydowana większość krajów zaczyna kampanię z osią Wartości odchyloną zdecydowanie w kierunku Decentralizacji. Jest to pozostałość średniowiecznego systemu feudalnego, którą w toku kampanii najpewniej naprawisz. Jednak wspomniane odchylenie mocno premiuje posiadanie większej liczby Podwładnych.

Po co tworzyć nowego Podwładnego?

Jeśli zaczynasz z rozległym terytorium i czy to przez brak Dróg, czy różnice Kultury masz pod sobą Prowincje, które charakteryzują się wyraźnie niską Kontrolą (poniżej 20%). Na początku gry i tak nie uda ci się szybko naprawić tego stanu rzeczy. Jednak jeśli wydzielisz Prowincję na Wasala, to stanie się on osobną jednostką administracyjną. Oznacza to, że wyznaczy którąś z Lokacji na swoją Stolicę, a przez niewielki zakres terytorialny będzie w stanie uzyskać ekstremalnie wysoką wartość Kontroli. W rezultacie Wasal wyciśnie zdecydowanie więcej w kontekście Faktycznej podstawy opodatkowania na tym terenie i często 20% od niego, będzie znaczyć więcej, niż te 5 czy 10%, które zebrałbyś sam.

Dodatkowo Wasal będzie samodzielnie budował Gospodarkę swojego Hrabstwa. To sprawi, że gdy w dalszym etapie kampanii dokonasz Aneksji, to dosłownie przyjdziesz na gotowe.

Jakie są minusy? Otóż są co najmniej dwa. Pierwszy – dodatkowy Wasal to konieczność ponoszenia kolejnego kosztu z puli Relacji dyplomatycznych. Jeśli masz wielu Podwładnych, to prawdopodobnie pomimo wysokiej Decentralizacji będziesz musiał dopłacać do Dyplomacji. W ten sposób dalej będziesz tworzyć nowych Dyplomatów i utrzymać wysoką Lojalność Podwładnego. Drugi – kilka Lokacji mniej, to kilka oddziałów poborowych mniej. To może być kluczowe szczególnie w pierwszych latach kampanii. Fakt, że nowo wydzielony, Lojalny Podwładny, wystawi lepszą Armię z tych Lokacji, ale będzie ona poza twoją bezpośrednią kontrolą.

Jak zwiększyć Przychód handlowy?

Tu mamy jedno z ulubionych słów pewnego popularnego amerykańskiego polityka – cła. W Europa Universalis 5 gracza reprezentuje dedykowany Stan – Korona. Ten Stan niczego nie produkuje, więc nie uczestniczy też bezpośrednio w wymianie Handlowej. Nakłada za to z automatu cła na obrót na Rynkach, generując dla siebie zyski tym wyższe, im wyższa jest całkowita Siła Korony w Państwie.

Jak się pewnie domyślasz, więcej na ten temat napiszemy w dedykowanym rozdziale poradnika. Tu, w ramach absolutnych podstaw EU5 podkreślę tylko poprzednie zdania. Im wyższy Wpływ Korony, tym większe cła, a za nimi Przychód handlowy. Nie tylko ze względu na tę kwestię, ale także ze względu na nią, już od początku zabawy powinieneś dbać o to, by Siła Korony wynosiła co najmniej 25%. W miarę możliwości oczywiście, z zastrzeżeniem, że im wyżej, tym lepiej.

Jak zrównoważyć Saldo?

Tutaj zastanowimy się nad sposobami nie tyle bogacenia się, ile wychodzenia na prostą w wyjątkowo niesprzyjających realiach. Niezależnie od tego, czy zacząłeś jako Joannici, czy przez Wydarzenie albo Katastrofę budżet prędzej, czy później się załamie. I chociaż na dłuższą metę kluczowe będzie pozbycie się czynnika, który sprawia, że ledwo wiążesz koniec z końcem, to krótkoterminowo musisz walczyć o przetrwanie. Poniżej znajdziesz listę działań, jakie możesz podjąć wraz z opisem kiedy możesz się na nie decydować i jakie będą ich ewentualne konsekwencje.

I jak się pewnie domyślasz, po dłuższym wywodzie dotyczącym gromadzenia Złota czas zbadać sposoby na to, jak ograniczyć wydatki. Te, jak wcześniej pisałem, dzielą się na stałe i tymczasowe. Tymi ostatnimi nie będziemy się szczególnie zajmować, głównie dlatego, że wynikają z już podjętych przez ciebie decyzji i najczęściej mają określony termin ważności, na który już nie wpłyniesz. Dobrze, co zatem da się zoptymalizować?

Koszt dworu

Jeden z najwyższych i zarazem nieustannie skalujący się z postępami w grze wydatek. Koszt dworu reguluje ewentualny wpływ lub utrzymanie poziomu kluczowego Wskaźnika rządowego. W zależności od Ustroju może być to Praworządność, Oddanie, Jedność, Spójność czy Tradycja. Nie będę omawiać tu samego Wskaźnika, do niego przejdziemy nieco dalej.

Istotne jest za to, że w przypadku konieczności optymalizowania tego Kosztu, możesz zdecydować się na działanie Gabinetu – Wsparcie Rządu. Zablokujesz jednego z Ministrów, ale odciążysz Skarbiec i ograniczysz na czas nieokreślony Wydatki własne na poczet Kosztu dworu. Pamiętaj tylko, że w przypadku zmiany Władcy, zmianie wartości Siły Korony lub członka Gabinetu Wydatek będzie przeliczony na nowo. Tym samym zaglądaj tam co jakiś czas i sprawdź, czy możesz jeszcze bardziej zredukować Inwestycje przy utrzymaniu Wskaźnika na pożądanym poziomie.

Utrzymanie Armii, Floty, Fortów

Optymalizacja Kosztów tego typu jest poniekąd ograniczona, ale wciąż możliwa. Twórcy przewidzieli możliwość operowania suwakiem, by zredukować Wydatki na Utrzymanie wojska o połowę. W kryzysowej sytuacji z niego skorzystać, ale są zastrzeżenia i konsekwencje.

Zastrzeżenie jest jedno – Wojna. Podczas konfliktu Utrzymanie wojska powinno być na maksymalnym możliwym poziomie. Głownie z uwagi na fakt, że Wydatki regulują maksymalne Morale Armii, Flot i Garnizonów. To z kolei jest kluczowe dla osiągania sukcesów w bitwach i ostatecznie wygraniu Wojny. Zatem pod żadnym pozorem nie powinieneś redukować tych Wydatków podczas Wojny, a gra sama podbije je z automatu do maksymalnych wartości, jeśli zredukowałeś Utrzymanie podczas pokoju.

Jakie są konsekwencje? Przede wszystkim znaczny spadek wartości Wskaźnika Prestiżu. Redukcja Wydatków na wojsko będzie kosztować Prestiż i zwiększy szanse na Wydarzenia, które podkopią skuteczność bojową. Jednocześnie obniży satysfakcję Społeczności, które pracują w Armii w poszczególnych Lokacjach, a przez to także w dłuższej perspektywie zredukuje wartość Maksymalnej Kontroli w Lokacjach. Dodatkowo Morale jednostek będzie obniżone przez cały ten czas, nie tylko podczas Wojny i po rozpoczęciu konfliktu będzie przez chwilę na niższym poziomie. Tym samym Armie mogą być osłabione jeśli dojdzie do bitwy na chwilę po wybuchu Wojny.

Koszt dyplomacji

Kolejna pula inwestycyjna, którą możesz regulować w pełni. Rzeczony Koszt przekłada się na trzy namacalne wartości – przychód Wskaźnika, a zatem waluty Dyplomatów; maksymalny poziom Relacji Dyplomatycznych, a pośrednio także na Lojalność Podwładnych. Wciąż możesz zdecydować się na redukowanie Wydatków, ale nie bez konsekwencji.

Wydatki możesz tym lepiej optymalizować, im mniej masz Relacji Dyplomatycznych. Duża liczba Podwładnych, Sojusze i Organizacje Międzynarodowe ograniczają zakres działań. Oczywiście wciąż możesz machnąć na to ręką w krótkim terminie, ale długofalowo będzie ciężko.

Brak wpłat na Koszty Dyplomacji, to niewielki albo żaden przychód Dyplomatów. Jeśli masz ich maksymalną dostępną obecnie liczbę, to chwilowo nie musisz się martwić, ale w końcu będziesz musiał zainwestować. Relacje Dyplomatyczne powyżej limitu to też niższa Siła Korony, co może odbić się na Przychodach. A Nielojalni Podwładni nie tylko nie dołączą do Wojny po twojej stronie, ale też będą generować wskaźnik Pragnienia wolności, co ograniczy Daniny i skończy się konfliktem.

Żywność

Wydatek tego typu był we wcześniejszych wersjach gry zablokowany dla jakiejkolwiek regulacji. Głownie z uwagi na to, jak istotne jest utrzymywanie go na maksymalnym poziomie przez cały czas. Brak zakupu Żywności w chwili, gdy jest to potrzebne, doprowadzi do Głodu w Prowincjach o ujemnej wartości Produkcji żywności. Czytaj, w tych silnie zurbanizowanych. W rezultacie Miasta zaczną się wyludniać, a Budowle stracą pracowników i przestaną generować Zyski.

Możesz „wyzerować” pasek co jakiś czas, na góra dwa miesiące z rzędu, byle nie zimą. Dłuższe utrzymywanie Wydatków na Żywność poniżej wymaganego poziomu ściągnie problemy, które odczujesz przez dłuższy czas.

Stabilność

W tym kontekście możesz przesunąć i zostawić suwak nawet na zerowym Wydatku, pod dwoma warunkami. Stabilność przełoży się na Przychody, w bezpośredni sposób, jedynie poprzez Szybkość Awansowania Społeczności, więc jeśli nie planujesz dużych inwestycji w Budowle, to możesz sobie na to pozwolić. Drugi z warunków, to Równowaga Satysfakcji Stanów powyżej 50% i jednoczesna aktualna Satysfakcja blisko tej wartości. W przypadku kłopotów finansowych ostatnie czego potrzebujesz, to blokowanie Satysfakcji poniżej pułapu, w którym spadają Przychody z Podatków od niezadowolonych czy zbuntowanych Stanów.

Budowle

Ten Koszt, podobnie jak w przypadku Dworu, znacząco narasta wraz z rozwojem Kraju i czasem trwania kampanii. Wciąż są tu jakieś możliwości, a mianowicie Zamykanie Budowli. Talk, proces, który SI powinno regulować za ciebie, w przypadku nierentownych Budowli możesz wykonać ręcznie. W tym kontekście wyłącznie w celu wyłączenia Budowli pożytku publicznego. Czyli wszystkich tych, które nie generują Przychodu do puli Potencjalnej podstawy opodatkowania.

Krótkoterminowo możesz zamknąć np. wszystkie Biblioteki, Uniwersytety, Budowle Rządu lub Koszary. Nie ruszaj za to żadnych zakładów produkcyjnych czy Budowli powiązanych z Rynkiem, bo Gospodarka stanie na głowie. Pamiętaj też, że to Zamknięcie nie powinno trwać dłużej, niż kilka miesięcy. Zakłady produkcyjne mają zysk także ze sprzedaży na Rynku wyrobów, których wspomniane Budowle potrzebują. Gdy ich nie potrzebują, to i zyski zakładów polecą w dół.

Krótkotrwałe sposoby na dodatkowe Złoto

Jak zaznaczyłem już na początku sekcji, niestety na tym etapie Europa Universalis 5 nie oferuje jednego sprawdzonego sposobu, by osiągnąć bogactwo. Nie tylko w kontekście preferowanych Budowli, ale Zasobów, Towarów czy zdobyczy terytorialnych. Większość twojego Złota pochodzi pośrednio z Produkcji, a bezpośrednio wpływa z Handlu i Podatków. To, jak rentowne są określone Budowle wynika z aktualnego zapotrzebowania Rynku, tak lokalnego, jak i globalnego. A i to zmienia się z czasem i początkowo niezwykle zyskowne inwestycje z czasem tracą na znaczeniu, gdy świat reaguje na nowe odkrycia, a Popyt obiera inny wektor.

Są jednak sposoby, by nieco podrasować Przychód Złota, choćby na jakiś czas. Oto one:

Prośba o dodatkowe podatki

Jeden ze stałych punktów obrad Parlamentu, który możesz podnieść, by na czas 1 roku od przegłosowania wniosku zwiększyć Przychód Złota. Rok w perspektywie całej kampanii to niewiele, ale chociaż tyle, by złapać chwilę oddechu.

Oczywiście podobnie jak w przypadku wszystkich stałych punktów obrad przegłosowanie wniosku wymaga co najmniej 50% poparcia w Parlamencie. W przypadku wielkich kłopotów finansowych warto poświęcić nawet główny punkt obrad, tracąc punkty Stabilności, by odbić się od dna.

Zwiększanie Kontroli Prowincji lub Obszaru

Działanie Gabinetu, które świetnie sprawdzi się w przedstawionej sytuacji, aczkolwiek także pod pewnymi warunkami. Jak wspomniałem przy okazji różnic pomiędzy Potencjalną a Faktyczną podstawą opodatkowania, jednym z kluczowych elementów ostatecznej kalkulacji jest Kontrola. Tę możesz zwiększyć także poprzez Gabinet, blokując jednego z Ministrów. Sęk w tym, że nie jest to rozwiązanie uniwersalne.

Przypływ Złota będzie odczuwalny jedynie wtedy, gdy masz w swojej domenie Prowincję lub Obszar, który ma całkiem dobrą infrastrukturę i przemysł, ale przez Odległość od Stolicy czy Kulturę, nie możesz podbić Kontroli do sensownego pułapu. Innymi słowy, większa Kontrola na pustyni na niewiele się zda. Dodatkowo Prowincja lub Obszar, który ma podbić Przychód, musi być już Zintegrowany z twoją Administracją, czyli już po fazie Podboju. Co więcej, musi być zamieszkiwany także przez Kulturę, która nie jest nastawiona Wrogo względem twojej Kultury podstawowej.

Mała uwaga – nawet w Podbitych, częściowo Zintegrowanych i Wrogo nastawionych Lokacjach działanie da jakieś efekty. O ile mówimy o Miastach i Miasteczkach. Te z uwagi na same Prawa miejskie charakteryzują się wyższą Minimalną wartością Kontroli. To sprawia, że w dłuższym czasie i tylko w wybranych Lokacjach ten sposób da jakieś rezultaty, ale będą znacznie słabsze, niż w przypadku z poprzedniego akapitu. Jednak, w krytycznej sytuacji i tak warto spróbować.

Bicie monety

Ostatni z krótkoterminowych sposobów na zastrzyk Złota jest tym skuteczniejszy, im dalej w kampanii jesteś. Tym samym nawet pomimo tego, że na początku rozgrywki możesz z niego skorzystać, to wyniki będą raczej mizerne. Wszystko przez to, że Przychód z bicia monety jest regulowany przez niektóre Prawa, ale też podbijany pasywnie w toku Badań technologicznych.

Możesz zdecydować się na zintensyfikowanie pracy Mennic kosztem rosnącej Inflacji, ale ten dług, trzeba będzie spłacić. Dlatego ta metoda przydaje się szczególnie w sytuacji, gdy jesteś o krok od jakiejś wydatku, który całkowicie odmieni losy kampanii. Albo o krok od Bankructwa. Wtedy warto podkręcić Bicie Monety, nawet do maksimum, przytulić dodatkowe Złoto i wykonać inwestycję. W kolejnych kilku miesiącach zbijaj Inflację wychylając suwak w drugą stronę.

Pamiętaj tylko, że w późniejszych etapach kampanii Przychód z Mennictwa jest istotny w relacji do pozostałych źródeł. Pilnuj zatem, by podczas redukcji inflacji nie doszło do załamania Salda, które wpędzi cię w Pożyczkę lub nawet Bankructwo. Dostosuj proces wychodzenia z Inflacji do obecnych możliwości i rozłóż go na kilka miesięcy, jeśli zajdzie taka potrzeba. Z czasem odblokujesz też stosowne w tej sytuacji Działanie Gabinetu.

Bankructwo – czy to koniec kampanii?

I tak dochodzimy do końca wątku Złota, a wręcz prawdziwej apokalipsy, która położy niejedną kampanię w trybie Ironman. Bankructwo może dopaść nawet największe, najsilniejsze państwa. Wystarczy włączyć upływ czasu, a jakieś wahanie Handlu na Rynku, Katastrofa czy Zbuntowany stan obetnie drastycznie nasze Przychody.

Co ważne – tego typu zdarzenia zawsze mają miejsce na początku nowego miesiąca. Jeśli lubisz utrzymywać upływ czasu na maksymalnej szybkości, to po zaakceptowaniu powiadomienia i niezbyt zasobnym skarbcu możesz nie zdążyć, wcisnąć spacji, a już będziesz Bankrutem.

Innymi słowy, jeśli zaistnieją okoliczności, w których Saldo się załamało, to masz czas do końca danego miesiąca, żeby ustabilizować budżet. W pierwszej kolejności sprawdź możliwości Pożyczki. Jeśli ujemny Przychód jest niższy niż wartość maksymalnej Pożyczki, to będzie to wybój na drodze. Gdy planowany deficyt jest wyższy niż kwoty stanowiące sumę Maksymalnej Pożyczki i aktualnego stanu Skarbca, to masz spory problem. Gra z automatu weźmie Pożyczkę w twoim imieniu, ale wystarczy, że brakuje jednego Dukata, a już jesteś Bankrutem.

Bankructwo – jakie są konsekwencje?

Bardzo dotkliwe w skutkach. Wystarczy jeden miesiąc na minusie, by gra poczęstowała cię karą na kolejne 5 lat kampanii. I to w sytuacji, gdy warunki, które doprowadziły do pierwotnego zawirowania, wciąż tam są, a nawet ich ciężar jest wielokrotnie wyższy. Ale to nie jest jeszcze najgorsze – gra na początku każdego kolejnego miesiąca sprawdzi, czy już jesteś na plusie. Jeśli nie, to znów wbije ci Bankructwo, czyli 5 lat, ale od teraz, odnawiane co miesiąc.

Przy okazji Bankructwa o 90% spada Wpływ Korony, Morale Armii, tempo Badań technologicznych i szybkość budowy. Spada też bazowa Równowaga satysfakcji Stanów, zdolność Kredytowa czy Szybkość awansowania postaci. Rośnie za to postęp w Gospodarce Tradycyjnej i Szybkość degradacji Społeczności. Drastycznie spada także Kontrola, także w Stolicy. Wszystko to oznacza, że nie tylko nie zarabiasz, nie możesz prowadzić wojen, nie masz żadnego Wpływu w kraju a wszystkie Stany się Buntują. Obniżona Kontrola z jednoczesnym wypiętrzeniem Degradacji w moim przypadku doprowadziła do tego, że mieszkańcy różnych Lokacji zaczęli niszczyć Budowle.

Ostatecznie po 5 latach Bankructwa udało mi się ustabilizować sytuację, ale odbudowa rozebranych Budowli zajęła mi jakieś 20 – 30 lat. Jednak w wielu przypadkach, szczególnie w zaawansowanym momencie kampanii, i tak będzie warto jakoś to przetrwać. Pozostaje pytanie – jak?

Jak wyjść z Bankructwa?

Wcześniej opisywałem sposoby na równoważenie Salda i krótkoterminowe zastrzyki Złota. Nie będę do nich wracał, ale zastrzegę jedynie, że przydadzą się one tylko w sytuacji, gdy możesz jeszcze zapobiec Bankructwu. Po otrzymaniu statusu Państwo totalnie się załamie i suwaki niewiele dadzą.

Jedyny sposób na wyjście z Bankructwa, który udało mi się znaleźć, to Sprzedaż Lokacji. Tak, herezja, ale jeśli kosztem jednej Lokacji możesz uratować całą kampanię, to wciąż warto. Niestety jak przy wszystkim w Europa Universalis 5 jest haczyk. Lokację możesz Sprzedać tylko sąsiednim Krajom i tylko te Lokacje, z którymi graniczą. Tym samym sam sposób jest o tyle skuteczny, o ile masz doprawdy bogatych sąsiadów.

Jeszcze przed aktualizacją 1.0.8 metoda ta była szalenie skuteczna, bo SI było gotowe wydać nawet 90% swojego aktualnego stanu Skarbca, żeby kupić jakieś ściernisko. Po aktualizacji 1.0.8 jest to jakieś 15 – 20%, co oznacza, że może nie skończyć się na jednej Lokacji. Dla formalności wspomnę tylko, że niezwykle istotne jest to, by była to Lokacja dosłownie najgorsza z możliwych, dziura w środku lasu. Grze jest to całkowicie obojętne, więc i tak wytargujesz dobrą cenę.

Wszystko jednak jest o tyle pięknie, o ile faktycznie masz bogatych sąsiadów. I to nie w kontekście siły Ekonomii w ogóle, a Złota, jakie mają do wydania. Istotne jest też, żebyś miał Dyplomatów, gdyż Sprzedaż Lokacji jest Działaniem dyplomatycznym.

To tyle ode mnie w tym kontekście. Jeśli znalazłeś lepszy sposób na wyjście z Bankructwa, to koniecznie daj nam znać.

Poradnik do Europa Universalis 5 jest aktualny do gry w wersji 1.0.8 (Caesar).

Publikacja jest jeszcze w budowie, co z uwagi na rozmiar gry, może trochę potrwać. Jeśli znajdziesz jakiś błąd, nieaktualną treść lub chciałbyś zasugerować rozbudowę poradnika, to skontaktuj się z nami. Znajdziesz nas pod adresem kontakt@strategus.pl.

Jeśli znalazłeś tu przydatną wiedzę, to koniecznie podziel się z nią z przyjaciółmi. Wesprzyj też rozwój serwisu i polub nasz profil na Facebooku. Z góry dziękujemy i zapraszamy do kolejnych publikacji.